 |
Ky niem 110 nam ngay sinh Giao su Ta Quang Buu |
|
|
1 Page 1 |
▲back to top |
Kỷ niệm 110 năm ngày sinh Giáo sư Tạ Quang Bửu
(23/7/1910 – 23/7/2020)
Được nuôi dưỡng bởi truyền thống yêu nước, thương nòi, những trí thức tiêu
biểu của nước ta qua các thời đại hầu hết đều ý thức được trách nhiệm cao cả của mình
đối với đất nước, thời cuộc. Lớp trí thức cách mạng trong thời đại Hồ Chí Minh đã một
lòng đi theo Đảng Cộng sản Việt Nam, theo Bác Hồ, gắn trọn cuộc đời với nhân dân
lao động. Họ đã cống hiến tài năng, trí tuệ góp phần xứng đáng, cho thắng lợi của công
cuộc giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước, phát triển khoa học. Nhiều trí thức Việt
Nam đã đạt được những thành tựu rất cao trong khoa học, mà tiêu biểu là Tạ Quang
Bửu.
Ông sinh ngày 23-7-1910 trong một gia đình nhà giáo tại thôn Hoành Sơn, xã
Nam Hoành, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Năm 1917, ở phủ Tam Kỳ tỉnh Quảng
Nam có mở kỳ thi đặc biệt cho những em học sinh lên bảy, thi cả chữ Hán, Toán, Việt
văn. Tạ Quang Bửu dự thi và đỗ cao,
từ đó có tiếng học giỏi.
Tốt nghiệp tiểu học ở Huế, năm
1922 ông nộp đơn thi vào trường Quốc
học, và đỗ khá cao, thứ 11. Ông là học
sinh trẻ nhất lớp, yêu văn học, nhưng
khi đó ở ông bắt đầu thể hiện rõ dần
khuynh hướng về khoa học tự nhiên.
Hè năm 1926, ông thi thành
chung và đỗ thứ nhì. Sau ba năm học
Trường Trung học bảo hộ (Trường
Bưởi), Tạ Quang Bửu thi đỗ đầu tú tài
bản xứ tại Hà Nội. Sau đó thi luôn tú
tài Tây, ông cũng đỗ đầu.
Nhận được học bổng của “Hội
Như Tây du học”, ông đến Paris vào
lớp toán đặc biệt ở Trường Louis le
Grand. Đây là nơi học sinh luyện thi
với hy vọng sẽ trúng tuyển vào các
trường lớn và có tiếng thời bấy giờ.
Năm 1930, ông theo học chương trình
cử nhân khoa học ở Sorbonne. Ông
đến Viện Henri Poincaré nghe giảng
bài. Ở đó có hai giảng đường lớn: giảng đường Hermite dành cho lớp cử nhân, và
giảng đường Darboux dành cho chương trình trên đại học. Tạ Quang Bửu không
những đến nghe ở giảng đường thứ nhất, mà còn mạnh dạn dự các buổi xêmine ở
giảng đường thứ hai. Ở đây, ông đã nghe nhiều giáo sư nổi tiếng, nhiều nhà toán học
trẻ của nước Pháp bí mật tham gia nhóm N. Bourbaki với hy vọng tổng kết toàn bộ
thành tựu toán học của loài người. vài năm sau ông dự thi và trúng tuyển vào Trường
Đại học Tổng hợp Oxford (Anh), một trung tâm khoa học nổi tiếng. Nhận học bổng
của Oxford ông rời Pháp sang Anh. Ở đây, ông có cơ hội tốt để trau dồi tiếng Anh và
học thêm vật lý lượng tử của xêmine.
|
|
2 Page 2 |
▲back to top |
Năm 1934, ông về nước. Từ năm 1935 đến năm 1942, ông dạy học ở Trường
Providence, Huế. Ngay từ Cách mạng tháng Tám năm 1945, Tạ Quang Bửu đã đi theo
Đảng, đi theo Bác Hồ, với một tấm lòng thuỷ chung, trong sáng, đóng góp tài năng cho
cuộc chiến đấu chống ngoại xâm, giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, xây dựng và phát
triển nền giáo dục và khoa học Việt Nam. Tạ Quang Bửu có một khát vọng hiểu biết
mãnh liệt và bền bỉ suốt đời, một phương pháp trau dồi học vấn thiết thực: Học dể hiểu
biết, để tiếp thu những kiến thức khoa học hiện đại nhất của thời đại nhằm giúp ích
cho Tổ quốc, cho nhân dân. Ông không quá coi trọng và lệ thuộc vào bằng cấp, học vị.
Nắm vững toán học và phương pháp luận biện chứng, am hiểu những vấn để cơ bản ở
trình độ cao của vật lý, cơ học, sinh học, một số ngành kỹ thuật, công nghệ, của khoa
học tổ chức, quản lý, chính trị, quân sự, lịch sử; sử dụng thành thạo tiếng Anh, tiếng
Pháp, tham khảo tốt các tài liệu khoa học bằng tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Ba Lan...,
tài năng đa dạng của ông toả sáng đúng lúc đất nước cần, và đất nước cũng đã trân
trọng sử dụng tối ưu tài năng và nhiệt huyết của ông.
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, Ông tham gia cách mạng và đã
được Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin dùng và giao nhiều trọng trách về
ngoại giao và quốc phòng. Ông đã từng đảm nhiệm các chức vụ và công việc quan
trọng như:
Về ngoại giao
Tham nghị trưởng Bộ Ngoại giao dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bác Hồ; là thành
viên của những hội nghị Việt - Pháp quan trọng tại Đà Lạt (1946), đàm phán ở
Fontainebleau (1946). Năm 1954, thay mặt Chính phủ ta ký Hiệp nghị Genève lập lại
hoà bình ở Đông Dương.
Lĩnh vực quốc phòng
Từ tháng 8/1947 đến tháng 8/1948, ông là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Uỷ viên
Hội đồng Tối cao quốc phòng, Uỷ viên Quân ủy viên hội. 13 năm liên tục ông là Thứ
trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách hậu cần và kỹ thuật.
Lĩnh vực khoa học công nghệ
Từ năm 1959 đến 1965, ông làm Phó Chủ nhiệm kiêm Tổng thư ký Uỷ ban
Khoa học Nhà nước.
Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo
Từ năm 1956 đến 1961, là Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Từ
năm 1965 đến 1976, ông là Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Đại học và Trung học chuyên
nghiệp. Ở lĩnh vực nào ông cũng cố những đóng góp xuất sắc vừa có tầm chiến lược,
vừa rất cụ thể, thiết thực. Ở cương vị Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Đại học và Trung học
chuyên nghiệp, Tạ Quang Bửu đã có những cống hiến mang ý nghĩa nền tảng cho sự
phát triển của nền giáo dục đại học Việt Nam trên tất cả các mặt nâng cao dân trí, đào
tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Ông còn là đại biểu Quốc hội liên tục từ khóa I đến khóa VI, Phó Chủ tịch Uỷ
ban Bảo vệ hòa bình thế giới của Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Xô.
Do tuổi cao sức yếu, Giáo sư Tạ Quang Bửu đã mất ngày 21 tháng 8 năm 1986,
hưởng thọ 76 tuổi.
Từ những công lao cống hiến của mình, Giáo sư được Nhà nước tặng thưởng:
Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến hạng Nhất; Huân chương
Chiến thắng hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất;
Huân chương Chiến công hạng Nhất; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba; Huy
chương Quân kỳ quyết thắng. Năm 1996, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng
Hồ Chí Minh (đợt 1) về khoa học công nghệ với “Tập hợp các công trình giới thiệu
|
|
3 Page 3 |
▲back to top |
khoa học kỹ thuật hiện đại (sau 1945), chỉ đạo các nhiệm vụ kỹ thuật quan trọng trong
kháng chiến chống Mỹ cứu nước”.
Nhân dịp kỷ niệm 110 năm ngày sinh của Cố Giáo sư - Bộ trưởng Tạ Quang
Bửu, là dịp để tôn vinh những công lao đóng góp, những quan điểm chỉ đạo và giải
pháp quản lý mang tính chiến lược của Cố Bộ trưởng trong các lĩnh vực quốc phòng,
khoa học công nghệ và giáo dục để tích lũy và đúc rút thành những bài học kinh
nghiệp cho cuộc sống, cho sự nghiệp của mỗi chúng ta hôm nay.
Yên Yên