 |
35 nam ngay Ta Quang Buu mat |
|
|
1 Page 1 |
▲back to top |
Kỷ niệm 35 năm ngày Tạ Quang Bửu mất (21/8/1986-21/8/2021)
Được sinh ra trên mảnh đất địa nhân linh kiệt, kế thừa truyền thống hiếu học từ
gia đình, xuất hiện trong thời buổi khoa học – kỹ thuật còn non trẻ, Tạ Quang Bửu được
xem là người mở đường cho sự ra đời nhiều ngành khoa học ở nước ta, đồng thời cũng
là người đặt nhiều tâm huyết trong bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học và
công nghệ của đất nước. Ông là giáo sư, nhà khoa học Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ
Quốc phòng, Bộ Đại học và Trung học Chuyên nghiệp của Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa, đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VI (1946–1981). Là một trong những nhà trí
thức tài giỏi của Việt Nam, ông đã cống hiến rất nhiều cho sự nghiệp cách mạng và giải
phóng dân tộc cũng như nền khoa
học nước nhà và góp phần không
nhỏ trong sự nghiệp phát triển
giáo dục Việt Nam.
Tạ Quang Bửu sinh ngày
23/7/1910 trong một gia đình nhà
giáo tại thôn Hoành Sơn, xã Nam
Hoành, huyện Nam Đàn, tỉnh
Nghệ An. Bố của Tạ Quang Bửu
Tạ Quang Diễm có tiếng hay chữ,
từng làm huấn đạo ở Thanh Hóa,
giáo thụ ở Quảng Nam. Về sau,
khi các khoa thi Nho học bị bãi bỏ, Tạ Quang Diễm về dạy chữ Hán và Việt văn tại các
trường tiểu học ở Huế. Mẹ của Tạ Quang Bửu là Nguyễn Thị Đào, con gái của Thám
hoa Nguyễn Đức Đạt, một văn thân Cần Vương, phò tá vua Hàm Nghi chống Pháp. Bà
là một phụ nữ tân tiến, giỏi chữ Hán, đồng thời cũng là một nữ sĩ khá nổi tiếng trên văn
đàn thời bấy giờ với bút danh Sầm Phố. Xuất thân từ một gia đình danh giá, Tạ Quang
Bửu bộc lộ trí thông minh như một thần đồng. Mới bảy tuổi, Tạ Quang Bửu đã nổi tiếng
cả vùng vì thi đỗ ở vị trí cao về chữ Hán, Việt văn và toán ở phủ Tam Kỳ.
Nổi danh học giỏi từ nhỏ, đến năm 1929, ông đỗ đầu tú tài bản xứ và tú tài Tây
môn toán và đỗ hạng cao tú tài triết. Thành tích tuyệt vời này đã giúp ông nhận được
học bổng của Hội Như Tây du học Trung Kỳ để sang Pháp học. Năm 1934, ông về nước
sau 5 năm học ở nhiều trường Pháp và Anh. Liền 7 năm sau đó, ông dạy toán, tiếng Anh
tại trường trung học “Thiên hựu học đường” ở Huế. Để tìm hiểu thêm về văn hóa phương
Đông, ông dành thời gian trau dồi chữ Hán và đọc các sách triết học phương Đông bằng
chữ Hán. Khi phong trào Hướng đạo phát triển rộng khắp thế giới và vào nước ta được
đông đảo thanh niên ba miền hưởng ứng. Đây là một tổ chức có tính chất quốc tế, thu
hút tầng lớp thanh thiếu niên các nước nhằm rèn luyện, phát huy những tố chất của tuổi
trẻ như tháo vát, sáng tạo, tinh thần khắc phục khó khăn,... vì những mục tiêu tốt đẹp
của thế hệ trẻ. Khi đó, Tạ Quang Bửu giữ vai trò Tổng ủy viên Hướng đạo. Ông là người
đã từng được sang nước Anh dự Trại Tráng sinh của tổ chức Hướng đạo thế giới. Từ
những gì đã học được ở Anh, ông thường xuyên phổ cập kiến thức và kĩ năng thực hành
cho các hướng đạo sinh như tổ chức cắm trại và các hoạt động ngoài trời. Tham gia
phong trào Hướng đạo có nhiều tri thức, sinh viên đương thời. Sau này hầu hết những
nhân vật tham gia phong trào Hướng đạo đều tham gia cách mạng, hoặc trở thành những
|
|
2 Page 2 |
▲back to top |
sĩ quan quân đội tài giỏi, hoặc hoạt động văn hóa, khoa học, giáo dục của nước Việt
Nam mới.
Với tài năng của ông, sau cách mạng tháng Tám thành công, Tạ Quang Bửu được
giao nhiều trọng trách khác nhau. Chính phủ mới được thành lập, ông giữ chức vụ Tham
nghị trưởng Bộ ngoại giao. Năm 1946, ông là thành viên của đại biểu chính phủ Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa dự Hội nghị Đà Lạt; tham gia phái đoàn ta sang Pháp đàm phán
ở Fontainebleau (1946). Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông được giao làm Thứ
trưởng, đến Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Khi Bộ Quốc phòng được tổ chức lại, ông giữ
chức Thứ trưởng, lo công tác hậu cần và thay mặt Bộ trưởng Võ Nguyên giáp đi thị sát
các mặt trận về báo cáo lại tình hình trong các phiên họp Hội đồng Chính Phủ, giúp Bộ
trưởng trong công tác khoa học kỹ thuật quân sự. Năm 1954, thay mặt Chính phủ ta ký
Hiệp nghị Genève lập lại hoà bình ở Đông Dương.
Hòa bình lập lại, Tạ Quang Bửu vẫn tiếp tục giữ cương vị Thứ Trưởng Bộ Quốc
phòng kiêm Hiệu Trưởng trường Đại Học Bách Khoa Hà nội từ năm học đầu tiên (1956-
1957). Sau đó, được Đảng và Nhà Nước cử ông làm Phó Chủ Nhiệm Kiêm Tổng Thư
Ký Ủy Ban Khoa Học Nhà Nước, là vị Giáo Sư Bộ Trưởng Bộ Đại Học Và Trung Học
Chuyên Nghiệp đầu tiên (1965-1976), Đại Biểu Quốc Hội liên tục từ khóa I cho đến
khóa VI, nguyên Phó Chủ Tịch Uỷ ban Bảo vệ hòa bình thế giới của Việt Nam, Phó Chủ
tịch Hội Hữu nghị Việt-Xô .
Nhiều nhà khoa học đầu ngành đều ghi nhận Tạ Quang Bửu là người mở đường
cho sự ra đời nhiều ngành khoa học ở nước ta. Đối với ngành toán học, ông đã sớm đề
xuất và tiến hành đưa máy tính điện tử đầu tiên về Việt Nam. Ông lựa chọn những nhà
toán học từ các trường đại học đi thực tập sử dụng máy tính tại Liên Xô. Đối với ngành
Vật lý, ông là tác giả đầu tiên viết những cuốn sách về vật lý, về nguyên tử, về các hạt
cơ bản…, là người tham gia thành lập Hội Vật lý Việt Nam. Tạ Quang Bửu là người có
công đặt nền móng cho các ngành khoa học cơ bản như: Cơ học, Tin học, Nhiệt đới hóa,
Dầu khí…Ông cũng là người bắc nhịp cầu giao lưu cho những nhà khoa học trẻ ở nước
ta với thế giới.
Không những khâm phục về tài năng của ông mà chúng ta còn kính trọng về
phong cách sống của Tạ Quang Bửu. Trong cuộc sống, Tạ Quang Bửu là người thanh
bạch, giản dị, không trọng hình thức, sống liêm khiết và thanh đạm. Là cây đại thụ của
nền giáo dục nước nhà, nhưng ông lúc nào cũng khiêm nhường, ẩn mình đi, nhường
quyền lợi cho người khác. Ngay cả khi lâm bệnh nặng, nằm điều trị ở Bệnh viện Việt
Xô, ông cũng chưa một lần đòi hỏi phải hội chẩn giáo sư hay chế độ chăm sóc đặc biệt.
Giáo sư Tạ Quang Bửu mất ngày 21 tháng 8 năm 1986, hưởng thọ 76 tuổi.
Kỷ niệm 35 năm ngày Giáo sư Tạ Quang Bửu mất, chúng ta cùng tưởng nhớ, tri
ân những đóng góp không nhỏ của ông đối với đất nước Việt Nam. Từ những đóng góp
của mình, Giáo sư Tạ Quang Bửu được Nhà nước tặng thưởng: Huân chương Độc lập
hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến hạng Nhất; Huân chương Chiến thắng hạng Nhất;
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất; Huân chương Chiến công
hạng Nhất; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba; Huy chương Quân kỳ quyết thắng.
Tiếp nối ý nguyện của ông, giải thưởng Giải thưởng Tạ Quang Bửu ra đời năm 2014
nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có thành tựu nổi bật trong nghiên cứu cơ
bản thuộc các lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Giải thưởng góp phần thúc đẩy
nền Khoa học và Công nghệ Việt Nam tiếp cận trình độ Quốc tế, hội nhập và phát triển.
Yên Yên