Nguyễn Chí Diểu – Người chiến sĩ cách mạng tiêu biểu
trong thời kỳ đầu xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam
Trong lịch sử cách mạng vẻ vang do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, lớp lớp
cán bộ đảng viên được đào tạo, bồi dưỡng, tôi luyện từ thực tiễn đấu tranh cách mạng
đã trở thành những nhà lãnh đạo kiên trung, tài năng; là tấm gương cao đẹp của người
chiến sĩ cộng sản. Đồng chí Nguyễn Chí Diểu là một trong những đảng viên thuộc lớp
đầu tiên của Đảng. Không chỉ là đảng viên kiên trung, bất khuất, đồng chí còn là nhà
lãnh đạo tài năng, tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam. Nhân kỷ niệm 115 năm
ngày sinh của đồng chí Nguyễn Chí Diểu, Thư viện tỉnh Đồng Nai xin giới thiệu sơ
lược về tiểu sử, cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi của đồng chí. Nhằm góp phần
thiết thực vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, khơi gợi niềm tự hào dân tộc, tinh
thần yêu nước; động viên, định hướng về tư tưởng, chính trị cho cán bộ, đảng viên và
quần chúng nhân dân, nhất là với thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay và ngày mai.
Nguyễn Chí Diểu sinh ngày 14/9/1908, trong một gia đình nhà nho truyền
thống với nhiều đời làm quan, ở làng Thanh Tiên, xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, tỉnh
Thừa Thiên. Ngay từ nhỏ, ông đã được gia đình quan tâm cho đi học tại trường Pháp -
Việt Đông Ba. Sau này, ông học tại trường Quốc học Huế. Với tinh thần yêu nước,
thương người dân lầm than cơ cực, Nguyễn Chí Diểu đã nhiệt tình tham gia cách
mạng. Ông tham gia lễ truy điệu Phan Chu Trinh và phong trào đấu tranh đòi thả nhà
chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu bị bắt ở Thượng Hải. Sau đó, ông cùng Nguyễn Khoa
Văn và Võ Nguyên Giáp thành lập câu lạc bộ thơ yêu nước, vận động học sinh hằng
tuần đến Bến Ngự nghe cụ Phan Bội Châu nói chuyện. Nhóm học sinh này đã tìm
kiếm và chuyền tay nhau đọc những bài báo bí mật từ nước ngoài chuyển về trong
nước. Trong đó, có nhiều sách báo do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc viết và biên tập như:
Le Paria, Việt Nam hồn, Bản án chế độ thực dân Pháp,...v.v.
Những hoạt động yêu nước của thanh thiếu niên, học sinh trường Quốc học Huế
khiến nhà cầm quyền Pháp tức giận. Đặc biệt, sau phong trào đòi thả cụ Phan Bội
Châu do Nguyễn Chí Diểu là một trong những người đứng đầu, chúng đã kiếm cớ đuổi
học ông. Dù bị nhà trường thực dân buộc thôi học, Nguyễn Chí Diểu vẫn bám trường
học, thành phố để phát triển và huấn luyện đảng viên, tạo nguồn nhân lực cho cách
mạng. Ông đã dẫn dắt được nhiều cán bộ, tiêu biểu như Võ Thuần Nho, em ruột của
đồng chí Võ Nguyên Giáp. Sau này, Võ Thuần Nho thi được vào học tại Trường Quốc
học Huế và nhanh chóng trở thành hội viên “Hội học sinh đỏ” và bước vào cuộc đời
cách mạng.
Rời Trường Quốc học Huế, đồng chí bắt liên lạc với các nhà hoạt động cách
mạng; tiếp tục tham gia các cuộc đấu tranh chống áp bức, bất công cùng nhiều chí sĩ
cách mạng khác. Mới 19 tuổi, đồng chí được kết nạp vào Tân Việt cách mạng Đảng -
Ủy viên Kỳ bộ Trung kỳ. Với nhận thức chính trị sâu sắc và bản lĩnh vững vàng của
người chiến sĩ cách mạng, đồng chí được Đảng giao trọng trách là Bí thư Tỉnh ủy Gia
Định giữa năm 1930. Khi đó, đồng chí đã chỉ đạo gây dựng tổ chức đảng và phát triển
phong trào cách mạng ở địa phương; năng nổ xuống cơ sở củng cố tổ chức. Nhờ đó tổ
chức đảng ở các vùng Bà Điểm, Hóc Môn ngày càng phát triển.
Tháng 10/1930, đồng chí Nguyễn Chí Diểu bị thực dân Pháp bắt giam và kết án
khổ sai chung thân, lưu đày ở Côn Đảo. Ở đây, đồng chí vẫn luôn kiên định với mục
tiêu, lý tưởng cách mạng, kiên quyết đấu tranh để bảo vệ uy tín của Đảng, bảo vệ bí
mật của tổ chức. Tháng 8-1934, đồng chí Nguyễn Chí Diểu đã tổ chức một cuộc đấu
tranh chống đàn áp, cưỡng bức lao động của bọn cai ngục. Cuộc đấu tranh đã gây tiếng
