khốc liệt, góp phần làm nên những thắng lợi quan trọng của quân và dân ta trong cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Với súng bazooka (năm 1947), ngay sau
khi xuất xưởng đã bắn cháy 2 xe tăng của Pháp, làm kẻ thù sửng sốt, còn quân và dân ta
vô cùng phấn khởi, xem đó như là huyền thoại. Tiếp đó, sự ra đời của súng SKZ (năm
1950), một loại súng nhẹ, nhưng lại có sức công phá ngang cỗ đại bác, sau khi xuất
xưởng đã phá tan các lô cốt địch có tường bê tông cốt thép dày hơn 1m trong trận Phố
Lu. Rồi đồng chí tiếp tục chế tạo đạn bay, tên lửa đánh phá các mục tiêu ở cách xa 4
km...
Ghi nhận những đóng góp to lớn và những thành tích xuất sắc trong lĩnh vực nghiên
cứu, chế tạo vũ khí, năm 1948, đồng chí Trần Đại Nghĩa được Chủ tịch Hồ Chí Minh
ký sắc lệnh phong quân hàm Thiếu tướng, là một trong những vị tướng đầu tiên của
quân đội ta. Năm 1952, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc lần
thứ I, Thiếu tướng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (là một trong ba Anh
hùng Lao động đầu tiên của nước ta), do có những đóng góp to lớn trong cuộc chiến
chống B52 và chế tạo những trang thiết bị đặc biệt cho bộ đội đặc công.
Kháng chiến chống Pháp kết thúc, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, Thiếu tướng
được Trung ương chuyển sang lĩnh vực dân sự, đặc trách các vấn đề khoa học, lần lượt
đảm nhận các chức vụ: Giám đốc đầu tiên của Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, Thứ
trưởng Bộ Công Thương (năm 1954), Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng (năm 1960),
Ủy viên Ủy ban Khoa học Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết cơ bản Nhà nước,
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước (năm 1965), Viện trưởng Viện Khoa
học Việt Nam, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam,
Đại biểu Quốc hội các khóa II và III.
Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn quyết liệt, Thiếu
tướng Trần Đại Nghĩa được điều động trở lại quân đội làm Phó Chủ nhiệm Tổng cục
Hậu cần, phụ trách kỹ thuật. Trong thời gian này, Thiếu tướng đã vận dụng tất cả những
kinh nghiệm quý báu tích luỹ được trong cuộc kháng chiến chống Pháp cũng như các
kinh nghiệm của thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đối đầu với những vũ khí,
khí tài hiện đại và phức tạp của Mỹ, Thiếu tướng đã chỉ đạo ngành quân giới nghiên cứu
các loại vũ khí mới, cải tiến các loại vũ khí được viện trợ nhằm phát huy hiệu quả cao
nhất trong mỗi trận đánh, đồng thời tìm tòi nghiên cứu các loại vũ khí của địch để ta có
cách đánh phù hợp. Những nghiên cứu, cống hiến của Thiếu tướng cùng các cộng sự đã
góp phần không nhỏ cùng với toàn dân tạo nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (tháng 5/1975), Chính phủ đã quyết định
thành lập Viện Khoa học Việt Nam – Trung tâm nghiên cứu khoa học lớn nhất cả nước
về khoa học tự nhiên và cùng một số ngành kỹ thuật. Giáo sư Trần Đại Nghĩa lúc này là
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước được cử kiêm chức Viện trưởng
đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam. Với những cống hiến và thành tích xuất sắc về
khoa học, đầu năm 1966, Giáo sư được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên
Xô và được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về các công trình chế tạo vũ khí.
Có thể nói rằng, dù trên cương vị nào, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa cũng đem
hết tâm huyết, trí tuệ và sức lực của mình để cống hiến cho Tổ quốc và hoàn thành xuất
sắc mọi trọng trách được giao. Là một trí thức trẻ du học và công tác ở phương Tây
nhiều năm, đồng chí luôn mang trong mình tinh thần yêu nước, hết lòng phụng sự Tổ
quốc, phục vụ kháng chiến, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa đã có công rất lớn trong việc
xây dựng nền móng cho ngành quân giới Việt Nam trong những năm đầu kháng chiến
và tiếp tục phát triển ngày càng trưởng thành, lớn mạnh ngành kỹ thuật quân sự, công
nghiệp quốc phòng Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay. Ông là tấm gương sáng
